Bệnh loét sọc mặt cạo cao su: nhận biết sớm và phòng trị

Bệnh loét sọc miệng cạo cao su do nấm Phytophthora gây ra, phát mạnh trong mùa mưa ẩm. Dấu hiệu đầu tiên là các sọc nhỏ, hơi lõm, màu nâu nhạt chạy dọc ngay trên đường cạo. Phát hiện sớm, ngưng cạo khi mặt cạo ướt và quét thuốc theo khuyến cáo thì giữ được mặt cạo.

Bệnh loét sọc mặt cạo là gì

Đây là bệnh nấm trên mặt cạo của vườn đang khai thác, còn gọi là loét sọc miệng cạo. Tác nhân là nấm Phytophthora palmivora và P. botryosa, cùng nhóm nấm gây bệnh rụng lá mùa mưa. Trên vườn kinh doanh, nấm từ lá có thể lan xuống mặt cạo.

Khi nặng, vết bệnh phá hủy toàn bộ mặt cạo, lan lên vỏ tái sinh và vỏ nguyên sinh, có thể làm giảm sản lượng đến 100% trên cây bệnh. Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (VAAS) có công trình nghiên cứu riêng về nấm Phytophthora gây bệnh này tại vùng Tây Bắc và Bắc Trung Bộ (xem Tài liệu tham khảo).

Nhận biết bệnh qua từng giai đoạn

Giai đoạn	Dấu hiệu trên mặt cạo
Đầu	Sọc nhỏ thẳng đứng, hơi lõm, màu nâu nhạt ngay phía trên đường cạo
Giữa	Các sọc nối lại thành mảng lớn, vỏ thâm đen
Nặng	Vỏ thối nhũn, mủ và dịch màu vàng rỉ ra, có mùi hôi thối; vết bệnh lan sang vỏ tái sinh

Điều kiện phát bệnh

Bệnh loét sọc phổ biến ở vùng mưa nhiều, độ ẩm cao và nhiệt độ thấp. Trong vườn, các yếu tố sau làm bệnh nặng hơn:

• Cạo khi mặt cạo còn ướt sau mưa.
• Cạo phạm, tạo vết thương trên mặt cạo cho nấm xâm nhập.
• Vườn rậm, nhiều cỏ dại, ẩm lâu khô.
• Không có máng chắn mưa cho miệng cạo trong mùa mưa dầm.
• Lô gần vườn đang bị bệnh rụng lá mùa mưa.

Về giống, theo trang giống của Trung tâm, PB 260 dễ bị loét sọc miệng cạo; RRIM 600 và GT 1 nhiễm nặng bệnh rụng lá do Phytophthora.

Phân biệt với khô miệng cạo và các bệnh mặt cạo khác

Nhầm bệnh dẫn đến phun thuốc không cần thiết. Bảng dưới tóm tắt cách phân biệt, dựa trên bài bệnh khô miệng cạo:

Tiêu chí	Loét sọc mặt cạo	Khô miệng cạo
Tác nhân	Nấm Phytophthora	Rối loạn sinh lý ống mủ, không do nấm
Thời điểm	Mùa mưa, ẩm độ cao	Khi cạo quá cường độ, thiếu dinh dưỡng
Dấu hiệu	Sọc lõm nâu, sau thối nhũn, dịch vàng mùi hôi	Mặt cạo khô, không ra mủ, vỏ nứt, không mùi hôi
Cách xử lý	Quét thuốc, che mưa, giảm hoặc nghỉ cạo	Điều chỉnh chế độ cạo, bón phân; không dùng thuốc nấm

Nếu vết bệnh nằm trên cành, chạc ba với lớp tơ trắng chuyển hồng thì đó là bệnh nấm hồng, không phải loét sọc.

Phòng bệnh loét sọc mặt cạo

Phòng bệnh là việc chính, vì vết bệnh đã thối nhũn thì mặt cạo khó phục hồi:

1. Không cạo khi mặt cạo còn ướt; tránh cạo phạm.
2. Cạo đúng kỹ thuật cạo mủ, giữ độ sâu cách tượng tầng 1,1–1,3 mm.
3. Làm sạch cỏ dại, giữ vườn thông thoáng.
4. Lắp máng chắn mưa cho miệng cạo trước mùa mưa dầm.
5. Ở khu vực nguy cơ cao, bôi phòng định kỳ 1 tháng/lần vào mùa mưa dầm.

Trị bệnh: hoạt chất, cách quét, nghỉ cạo

Theo hướng dẫn trong bài các bệnh thường gặp trên cây cao su:

Hoạt chất	Nồng độ	Cách dùng
Metalaxyl + mancozeb	2%	Pha kèm chất bám dính 1,0%; quét băng rộng 1–1,5 cm trên miệng cạo, 10 ngày/lần đến khi hết bệnh

Dùng theo nhãn thuốc và hướng dẫn trên sản phẩm.

Song song với quét thuốc, giảm nhịp độ cạo hoặc nghỉ cạo trên lô bệnh trong mùa mưa dầm.

Vườn hay bị bệnh mặt cạo

Nếu vườn năm nào cũng có bệnh mặt cạo, nên nhờ chuyên viên chẩn đoán đúng bệnh trước khi phun. Bà con liên hệ Trung tâm qua số 0982 450 133. Khi tái canh, chọn giống phù hợp vùng mưa nhiều theo cơ cấu giống cao su.