Gỗ cao su là gì? Quy trình sản xuất phôi gỗ cao su nguyên liệu

Bài viết tổng hợp những thông tin về gỗ cao su. Một sản phẩm phụ ở cuối chu kỳ khai thác nhưng đang mang lại giá trị cao cho người trồng cao su.

Gỗ cao su là gì?

Đầu tiên chúng ta sẽ tìm hiểu về gỗ cao su là gì?

Đây chính là gỗ từ cây cao su (Hevea brasiliensis). Điều đặc biệt, gỗ cao su chỉ là một sản phẩm phụ có được ở cuối chu kỳ khai thác mủ cao su.

Khi đó, cây cao su được đốn hạ lấy gỗ để tái canh trồng mới. Tuy nhiên, xu hướng phát triển bền vững, bảo vệ rừng mà gỗ từ cây cao su ngày càng có giá trị cao. Song hành cùng với mủ cao su trở thành sản phẩm chủ lực của cây cao su.

Hiện nay, gỗ cao su 100% được khai thác các đồn điền cao su cuối chu kỳ khai thác mủ. Các đồn điền này có thể có nguồn gốc từ tư nhân hay các công ty quốc doanh.

Gỗ cao su vừa mới khai thác.

Theo Tổng cục Lâm nghiệp, sản lượng khải thác gỗ cao su và cây trồng phân tán đạt 9 triệu mét khối gỗ vào năm 2018. Tổng sản phẩm của ngành gỗ năm 2018 đặt 9,308 tỷ USD và đang đứng đầu trong các ngành nông lâm thủy sản tại Việt Nam.

Trữ lượng gỗ phụ thuộc vào giống cao su

Ngoài các yếu tố chế độ khai thác, chăm sóc vườn cây. Trữ lượng gỗ phụ thuộc rất lớn vào giống cao su được trồng.

Hiện nay, các giống cao su đang được khuyến cáo có trữ lượng gỗ cao tiêu biểu.

  • RRIV 209 – Khuyến cáo trồng theo hướng mủ – gỗ với năng suất đạt 3,1 tấn/ha/năm. Trữ lượng gỗ đặt 111 m 3/ha (vượt 15% trữ lượng gỗ của PB 235).
  • RO 25/254 – Giống chuyên gỗ có thể đạt 266 m 3/ha gấp 2,7 lần so với PB 235.

Đặc điểm của gỗ cao su

Đặc tính vật lý

  • Kích thước cây: cao 23 – 30 m, đường kính thân lóng gỗ từ 50 – 100cm.
  • Trọng lượng khô trung bình: 595 kg / m 3.
  • Trọng lượng riêng (Cơ bản, 12% MC): .49, .59
  • Độ cứng Janka: 960 lbf (4,280 N).
  • Mô đun của Rupture: 10,420 lbf/in2 (71.9 MPa).
  • Mô đun đàn hồi: 1,314,000lbf/in2 (9.07 GPa).
  • Sức chịu nghiền: 6,110 lbf/in2 (42.1 MPa).
  • Độ co giãn: Radial: 2.3%, Tangential: 5.1%, Volumetric: 7.5%, T/R Ratio: 2.2
Gỗ cao su

Màu sắc / Ngoại hình

Gỗ từ cây cao su có màu vàng nhạt đến nâu trung bình, đôi khi có các vệt nâu. Màu sắc có xu hướng tối đi theo tuổi của cây. Để đạt được tiêu chuẩn màu sắc, trong quá trình sản xuất gỗ thường được nhuộm màu. Hay thay đổi màu sắc để phù hợp hơn với mục đích sử dụng.

Kết cấu

Các sợi gỗ thẳng, sáng màu, có kết cấu tương đối thô. Có giác lõi không phân biệt, vòng sinh trưởng rõ ràng. Có nhu mô chiếm tỉ lệ lớn với hình thức chủ yếu là dãy băng và xếp dọc thành tầng. Gỗ có cấu tạo mạch dây xuyên tâm sự xuất hiện lỗ mạch với mật độ dày, đường kính lớn.

Tia gỗ có tia dị bào, bề rộng tia từ 2 đến 3 hàng tế bào, chiều cao tia biến động 15 đến 20 hàng tế bào. Gỗ có xuất hiện tinh thể hình quả trám ở tế bào đứng. Độ ẩm trong gỗ chặt hạ nằm trong khoảng từ 70% đến 80% và có sự khác biệt ở tuổi cây, vị trí thân ngọn.

Gỗ từ cây cao su có đặc điểm cấu tạo như bạch vè, u bướu, vết trích nhựa, và nhất là số lượng mắt trên một mét chiều dài là rất nhiều từ 4 đến 10 mắt. Do đó chỉ thích hợp cắt khúc với chiều dài ngắn và xẻ theo phương pháp xẻ xuyên tâm.

Nấm mốc và côn trùng

Gỗ tươi chưa xử lý rất dễ bị nấm mốc và côn trùng phá hoại. Do đó, để bảo quản gỗ trước chế biến cần có bước xử lý các tác nhân này. Biện pháp thường được xử dụng là ngâm tẩm thuốc xử lý nấm và côn trùng theo hướng dẫn nồng độ 4% trong 4 giờ.

Mùi

Gỗ tươi có mùi chua khó chịu (do có sự phân hủy các chất hữu cơ và đường có trong mủ cao su). Mùi của gỗ giảm bớt khi được sấy khô.

Dị ứng / Độc tính

Gỗ cao su không có độc tính, tuy nhiên những người bị dị dứng với mủ hoặc cao su tự nhiên có thể có phản ứng dị ứng. Ngoài ra, bụi gỗ trong quá trình chế tác và sản xuất thường là nguyên nhân chính gây các bệnh hô hấp và da.

Sản xuất gỗ cao su

Điều kiện thu hoạch gỗ cao su

Vườn cây cao su có thể thu hoạch gỗ cao su khi đủ các điều kiện sau:

  • Hết chu kỳ thu hoạch mủ (khoảng 20 – 25 năm).
  • Có năng suất dưới 1,2 tấn/ha/năm trong 2 – 3 năm liên tiếp.
  • Hiệu quả kinh tế không cao.
  • Được quy hoạch vào diện tích tái canh.

Thời điểm thu hoạch gỗ cao su vào khoảng từ tháng 3 đến tháng 9 hàng năm (trước mùa trồng) để chuẩn bị đất cho mùa vụ tái canh.

Việc thu hoạch gỗ có thể tiến hành trên cây cao su từ 15 năm tuổi trở lên để rút ngắn chu kỳ kinh doanh, tăng sản lượng gỗ và vẫn đảm bảo chất lượng gỗ, tăng hiệu quả kinh tế cho người trồng cao su.

Thời gian từ khi cưa hạ cây cao su lấy gỗ, cưa xẻ, ngâm tẩm và xông sấy cần tiến hành nhanh trong vòng 3 ngày. Điều này để tránh gỗ bị nhiễm nấm mốc và màu sắc thay đổi, ảnh hưởng đến chất lượng gỗ và giá trị kinh tế.

Qui trình sản xuất phôi gỗ cao su nguyên liệu

Qui trình sản xuất phôi gỗ cao su

Tiếp nhận nguyên liệu gỗ tròn cao su

Nguyên liệu gỗ thô sau khai thác cần đạt các tiêu chuẩn sau:

  • Chiều dài 1 m, đường kính 12 cm trở lên, còn nguyên vẹn, tươi, không mối mọt, không thâm, mốc (không chạy chỉ đen).
  • Gỗ cao su tròn đưa về nhà máy sẽ được phân loại thành gỗ gốc, gỗ thân, cành, loại bỏ những gỗ kém chất lượng, xử lý khuyết tật làm ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm như mắt đen, mắt xoắn, mặt cắt sần sùi, vân gỗ không đẹp và không rõ nét. Gỗ cao su tròn sau khi được phân loại và chọn lọc, sẽ được chuyển qua công đoạn cưa xẻ gỗ.
  • Thời gian từ khi gỗ cao su bắt đầu cưa hạ đến khi đưa vào cưa xẻ, ngâm tẩm không quá 03 ngày.

Cưa xẻ gỗ thô thành gỗ tấm

Gỗ cao su tròn được xẻ ra thành gỗ tấm (phách) tùy thuộc vào độ mỏng dày của từng sản phẩm, cưa xẻ theo quy cách thông dụng có độ dày từ 16 mm cho đến 85 mm.

Đối với gỗ tròn có đường kính lớn, sử dụng máy cưa CD, đối với gỗ tròn có đường kính nhỏ, sử dụng máy cưa xẻ nhiều lưỡi, xẻ thành các tấm ván (phách).

Cưa xẻ gỗ cao su thành gỗ thanh (phôi)

Các tấm phách sẽ được chuyển đến các máy cưa mâm để cưa xẻ thành phôi
theo quy cách sau:

  • Dày : 20/26/33/38/45/55 mm.
  • Rộng : 45/55/65/75/86/95/105 mm.
  • Dài : Từ 200 – 1200 mm.

Trình tự cưa gỗ tấm thành gỗ thanh như sau:

Chuyển phách để lên bàn cưa mâm, tiến hành xẻ bỏ một bên bìa tạo mặt phẳng (rong bìa). Cưa xẻ phôi theo quy cách. Cắt hai đầu thanh phôi để đạt cùng qui cách. Loại bỏ những thanh phôi có phần
gỗ chết, hư hỏng.

Yêu cầu tỷ lệ phôi thu được đạt khoảng 1 m3 trên 3,5 – 4,5 ster gỗ tròn (tùy theo cây nhỏ hay cây lớn, gỗ đẹp hay bị thâm (có chỉ đen).

Ngâm, tẩm hóa chất

Sau khi cưa xẻ, thanh gỗ phôi được chọn lựa và xếp vào goòng, đưa vào bồn ngâm tẩm áp lực khoảng 1 – 3 giờ, có pha trộn hóa chất theo các tỉ lệ thích hợp như sau:

  • Chống, ngăn ngừa mối mọt và làm sáng màu gỗ: Multi-Bor hoặc Parachem (tỉ lệ 0,8 – 0,9%).
  • Chống mốc và làm sáng màu gỗ: Sử dụng F-Clean hoặc MultiGreen hoặc Anti blue (tỉ lệ 0,10 – 0,15%).
  • Tẩy trắng gỗ, đáp ứng nhu cầu trang trí đánh bóng: Soda (tỉ lệ 0,2 – 0,4% )
  • Làm sạch và khử mùi hôi từ dung dịch ngâm tẩm: Sử dụng F-water (tỉ lệ 0,03 – 0,05%).
  • Sau khi ngâm tẩm với thời gian thích hợp, gỗ thanh sẽ được xếp vào lò sấy đến độ ẩm thích hợp là 12%.

Sau khi được xử lý qua bồn ngâm tẩm, gỗ sẽ được tiếp tục phân loại lần nữa. Sau đó chất lên palet, sử dụng xe nâng đưa vào lò sấy.

Xông sấy

Sấy gỗ bằng hệ thống các lò sấy bằng hơi nước và tự động hóa (hơi nước hóa nhiệt ở áp suất khoảng 1 – 5 kg/cm2, tương ứng với nhiệt độ hơi từ 99,1 – 151,1 độ C).

Gỗ trước khi cho vào lò sấy phải được hong gió tự nhiên trong nhà có mái che và thông thoáng.

Thời gian sấy từ 10 – 20 ngày, tùy theo quy cách gỗ.

Nhiệt độ sấy: Quá trình sấy gỗ, ở giai đoạn đầu làm nóng dần gỗ để đưa nhiệt độ của gỗ trước khi sấy từ 30 oC lên đến 50 – 60 độ C trên 1 cm3 bề mặt ván trong khoảng 2 tiếng đồng hồ, sau đó nên duy trì nhiệt độ ở mức 60 độ C và ∆T nhỏ hơn 5 độ C.

Khi độ ẩm của gỗ sấy xuống thấp hơn 30%, cần tiếp tục tăng nhiệt độ lớn hơn hay bằng 80 độ C và ∆T nhỏ hơn 3 độ C, tùy thuộc vào chiều dày gỗ. Nhiệt độ này duy trì đến khi gỗ đạt đến độ ẩm mong muốn.

Yêu cầu về ẩm độ đối với thanh gỗ phôi sau khi sấy: Ẩm độ đạt từ 8 – 12%.

Kỹ thuật xếp gỗ đưa vào lò sấy:

  • Gỗ được xếp đưa vào lò sấy theo phương pháp xếp từng khối có khoảng trống cách nhau khoảng 200 – 300 mm, cách vách tường của lò sấy từ 400 – 500 mm.
  • Gỗ được xếp với chiều cao cách trần lò sấy 800 mm.
  • Cách xếp lớp này tạo cho dòng không khí nóng (môi trường sấy) tuần hoàn ngang qua giữa các khối gỗ dễ dàng.

Lưu ý sắp xếp các loại gỗ có cùng kích thước hoặc tương đương vào cùng một lò sấy, không xếp lẫn cây dày, cây mỏng vào cùng lò sấy tránh tình trạng cùng một thời gian sấy mà dẫn đến cây khô, cây ẩm.

Phân loại, đóng kiện nhập kho

Gỗ sau khi sấy đạt độ ẩm theo yêu cầu sẽ được kiểm tra loại bỏ các thanh, tấm gỗ nứt, cong vênh.

Đóng gói: Gỗ xẻ thanh được đóng thành kiện có cùng chiều dài, đai nẹp chắc chắn, đáp ứng điều kiện và yêu cầu của khách hàng, vận chuyển đường biển và đủ tiêu chuẩn xuất khẩu.

Sau khi đóng gói xong hàng sẽ được lưu kho. Đội kiểm kê sẽ kiểm tra, ghi rõ ký mã hiệu, quy cách trên từng kiện hàng.

Xử Lý Gỗ Nguyên Liệu

Sản xuất gỗ thành phẩm

  • Những thanh gỗ sấy được đem đi bào, sau đó được đem cắt (loại bỏ những mắt xấu, vết) và cắt thành những thanh gỗ theo yêu cầu. Quá trình này thải ra gỗ vụn (có thể tận dụng làm ván ép).
  • Những thanh dài đủ tiêu chuẩn tiếp tục được đưa qua máy đánh đầu để nối chúng lại thành những thanh dài hơn.
  • Kế tiếp những thanh này sẽ được ép chân không có sử dụng keo chuyên dụng để thành những tấm ván gỗ lớn tùy thuộc vào yêu cầu.
  • Gỗ ghép sau đó được xử lý bằng công nghệ biến tính gỗ trước khi đưa vào sản xuất nhằm làm tăng tính ổn định, độ bền, hạn chế tối đa sự biến dạng của gỗ trước điều kiện khí hậu ở Việt Nam.

Ván gỗ ghép thành phẩm có độ đầy lớn, màu sắc tự nhiên, vân gỗ đẹp không thua gì tấm ván gỗ lớn tự nhiên.

Gỗ Đã Qua Xử Lý

Các sản phẩm từ gỗ cao su

Đồ nội thất

Trong những năm gần gần đây, sự xuất hiện của những sản phẩm từ gỗ cao su trong nội thất ngày một phổ biến hơn. Mặc dù so về chất lượng thì gỗ từ cây cao su vẫn còn một số nhược điểm, nhưng so về giá cả thì đây là loại gỗ tự nhiên có giá rất rẻ nên người dùng không thể đòi hỏi quá cao.

Thực tế, rất nhiều người hài lòng về chất lượng của một sản phẩm nội thất bằng gỗ cao su. Đa số các sản phẩm nội thất được chế tạo dựa trên những tấm gỗ ghép.

Nội Thất Gỗ Cao Su

Nguyên liệu để trồng nấm

Đây là hướng đi mới, khi nghề trồng nấm phát triển trong những năm qua ở Việt Nam. Lúc trước, những cành nhỏ, hay dăm vụn thường được bỏ đi. Thì nay được tận dụng làm cơ chất chính trồng Nấm bào ngư, Nấm mộc nhĩ, hay nấm rơm. Thay thế dần các cơ chất truyền thống trong ngành trồng nấm hiện nay.

Sử dụng như chất đốt

Gỗ từ cây cao su cũng được thường xuyên sử dụng như nguyên liệu để sấy các sản phẩm cao su xông khói. Đặc biệt là khoảng thời gian, các phương pháp xử lý gỗ chưa phát triển như hiện nay.

Tổng kết

Nguồn nguyên liệu dồi dào, chất lượng tốt, dễ chế tác, giá thành rẽ, không độc. Đây đều là những ưu điểm của gỗ từ cây cao su.

Cây cao su chuyên gỗ là ý tưởng táo bạo trong tình hình giá cao su thấp như hiện nay. Một tin mừng là ý tưởng này đang được thực hiện với qui mô thí nghiệm ở RRIV. Hi vọng sẽ sớm có thông tin mới về giống cao su chuyên gỗ trong tương lai gần.

Giống Cao Su